Kurmaca / Uygulamalı yazma rehberi

Kitabın İçin Anlatıcı Nasıl Seçilir?

Tüm metni tek bir anlatıcıya bırakmadan önce bilgiye erişimi, tutumu ve mesafeyi kısa bir parçada dene.

Alıştırmayı deneyinRehberi oku
UYGULAMALI YANIT

Anlatıcıyı seçmek için aynı olayı, olgularını ve sonucunu değiştirmeden birkaç kısa versiyonda yaz. Kimin hangi ayrıntıyı bilebileceğini, kimin belirsizliğinin önemli olduğunu ve anlatımı hangi tutumun şekillendirdiğini karşılaştır. En güçlü seçeneği ilerideki zor bir sahnede sına. Bilgiye erişimi ve anlatım mesafesini kapsayan geçici kurallar kaydet. Böylece kararın yazacağın sayfalara yön verir ama bir daha değerlendiremeyeceğin kalıcı bir kurala dönüşmez.

Sesler ya da bakış açıları arasında seçim yapmak soyut kalıyor ve somut metinden kanıta ihtiyaç duyuyorsan yararlıdır.

Bir anlatıcı seçmek, bir sahne yazmaya başlayana kadar yalnızca zamirlerle ilgili bir karar gibi görünebilir. Sonra seçim bilgi, dikkat ve güven meselesine dönüşür. Bavulun neden kilitli olduğunu okura kim açıklayabilir? Eksik etiketi kim fark eder? Dostça bir teklifi kim yanlış anlar? Anlatıcı, bazı bilgileri erişilebilir kılıp bazılarını okurun erişimi dışında bırakarak hikâyenin nasıl deneyimlendiğini belirler.

Bu seçimi araştırmak için üç kitabın tamamını yazman gerekmez. Kısa bir olayı örnek olarak kullan. Burada Dev adlı bir müze teknisyeni, bağışlanan bir bavulda makbuzda belirtilen kostüm yerine imzasız bir kayıt bulunduğunu keşfeder. Lena adlı bir ziyaretçi kaydın babasına ait olduğunu söyler. Bu küçük müzeyle ilgili her şey atölye için kurgulandı. Temel olayı sabit tutup anlatma biçimini değiştireceğiz.

Olayı anlatılma biçiminden ayır

Anlatım sesini seçmeden önce olup bitenin tarafsız bir dökümünü yaz. Dev, bağışlanan bir bavulu açar. Bir kayıt ve kostümü tarif eden bir makbuz bulur. Lena, kaydın kutusundaki adı tanır ve Dev’den kaydı çalmamasını ister. Dev durup durmayacağına karar vermelidir. Bu olgular denemeye sabit bir temel sağlar; her sürümde olguları değiştirmek karşılaştırmayı zorlaştırır.

Şimdi her kişinin bildiklerini listele. Dev müzenin bağış işlemlerini bilir ve Lena’yla daha önce hiç karşılaşmamıştır. Lena kutudaki adı bilir ve kayıttan korkmak için bir nedeni vardır. Orada bulunmayan bağışçı, makbuzun neden yanlış olduğunu biliyor olabilir. Henüz her yanıtı açıklaman gerekmez. Ama kesinleşmiş bilgilerle hâlâ değerlendirdiğin olasılıkları ayırmalısın.

Bu ayrım sık yapılan bir hatayı önler: Bir sürüm aslında ek bir bilgi açığa çıkardığı için daha heyecanlı görünürken bunu anlatıcının başarısı sanmak. Önce aynı olay sırasını kullanarak bilgiye erişimi ve anlatım sesini karşılaştır. Daha sonra sırayı bilinçli olarak değiştirebilirsin.

Kimin belirsizliğinin daha önemli olduğunu sor

En çok bilgiye sahip kişi, kendiliğinden en işe yarar anlatıcı olmaz. Her sırrı bilen bir karakterin yeni bir şey keşfetmesi için pek az neden olabilir. Hiçbir şey bilmeyen bir karakterinse olup bitende anlamlı bir çıkarı bulunmayabilir. Değişen anlayışı kitabın ana sorusunu taşıyan kişiyi ara. Bu soru bir gizemle, bir ilişkiyle veya kişinin kendini algılayışındaki değişimle ilgili olabilir.

Kitap, Dev’in müzenin düzenli kayıtlarının çetin aile geçmişlerini gizlediğini öğrenmesini izliyorsa onun belirsizliği uygun başlangıç noktası olabilir. Lena’nın babasının geçmişini açığa vurup vurmamaya karar vermesini izliyorsa onun bilgisi ve isteksizliği daha önemli olabilir. Bunlar aynı bavulla başlayan farklı kitaplardır. Seçeneklerden hiçbiri doğası gereği daha edebî ya da daha kolay anlaşılır değildir.

Anlatıcıyı projeye bağlayan bir cümle yaz: Okurun bu olayı Dev’in gözünden yaşaması gerekiyor, çünkü resmî kayıtlara duyduğu güven sarsılmak üzere. Tek nedenin onu yazmaktan hoşlanman ise bu tercihi koru, ama sana neleri mümkün kıldığını ve neleri kaybettirdiğini araştır.

FİKRİN SOMUT HÂLİOlayı koru. Bilgiye erişimi değiştir.Bir karşılaştırma
Olay

Teslim alma masasında bir bavul açılır.

Bilgiye erişim

Bu anlatıcı özellikle neyi fark eder?

Seçim

Sesi, mesafeyi ve erişilebilir bilgiyi karşılaştır.

Makbuz, Dev'in öncelikleri nedeniyle onun için önemlidir. Anlatıcı denemesi, olayı karşılaştırmaya elverişli tutarken anlatımı değiştirir. Özgün açıklayıcı örnek.

Birinci kişiyi kendine özgü bir anlatıcıyla dene

Birinci tekil kişi anlatımında olay ile okur arasında konuşan ya da düşünen bir “ben” vardır. Bu ses dolaysız, düşünceli, savunmacı, komik veya ölçülü olabilir. Ama yalnızca zamirin değişmesi yakınlık yaratmaz. Dev’in yine de kendine özgü bir fark etme, açıklama ve bazı şeyleri saklama biçimi olmalıdır. Hikâyeyi hangi durumda anlattığını ve karşısında kimi hayal ettiğini düşün.

Geriye dönüp anlatan Dev, kaydın ne kadar sorun çıkardığını bilebilir ve şimdi neyi açıklayacağına karar verebilir. Olayı yaşandığı anda anlatan Dev ise bu sonraki anlayışa sahip değildir. İki yaklaşımı da kullanabilirsin, ama farkında olmadan aralarında geçiş yapmak bir keşfi bozabilir. Bu kısmı anlatırken anlatıcının sonucu bilip bilmediğini işaretle. Bu karar ipuçlarını, yargıları ve “henüz anlamamıştım” gibi ifadeleri etkiler.

Dev’in ağzından, birinci kişiyle bir paragraf yaz. Dikkatini tek bir kaygı yönlendirsin: Bağış işlemleriyle uğraşırken sözünün veya işinin kesilmesinden hoşlanmıyor. Nereden öğrendiğini açıklamadıkça ona sahip olamayacağı bilgiler verme. Lena’nın özel güdüleri hakkında kesin bir iddia için Dev’in varsayımından fazlası gerekir.

Tutumu belirgin birinci kişi anlatımıKURMACA BİR ÖRNEK / SEÇİMLERİ KARŞILAŞTIR
İlk sürüm

Bavulda bir kayıt vardı. Lena, Dev’den onu açmayı bırakmasını istedi.

Farklı bir seçim

Kutu tık diye açıldığında ben çoktan “kostüm, kırılabilir” yazmıştım. Kostüm yoktu. Bir kayıt vardı; bizim evrakımıza kimsenin göstermediği bir özenle kutulanmıştı. Masanın yanındaki kadın iki parmağını kapağın üzerine koydu. “Lütfen onu çalmayın.” Ona bakmadan önce doldurduğum makbuza baktım.

Ne değişti

Makbuz önemlidir, çünkü Dev’in bu sürümü ona önem verir. Ayrı bir karakter tasviri gerekmeden öncelikleri okurun deneyiminin parçası olur.

Okuma salonunun kapısında zarf tutan kurgusal bir karakter
ÇALIŞMA UYGULAMADAAynı olay farklı bir belirsizlik taşıyabilir.

Mektup, oda ve diğer kişi hakkındaki bilgiye kimin erişiminin bu anı izlemeyi anlamlı kıldığını sınayın.

Özgün editoryal çizim

Başka bir zihne geçmeden yakın üçüncü kişiyi dene

Üçüncü kişi anlatımı, karakterin adını ve “o” veya “onlar” gibi zamirleri kullanır. Yakın anlatımda metin bir kişinin algılarına ve anlayışına yakın kalır. Anlatımın konuşmaya ne ölçüde doğrudan benzediği konusunda esneklik sağlarken karakterin diline de yer açabilir. Yararlı soru değişmez: Bu pasajı kimin deneyimi düzenliyor?

Bakış açısını Dev’in oluşturduğu bir anlatımda okur, Lena’nın kapağa dokunduğunu görür ve isteğini duyar. Dev sesinden korktuğu sonucunu çıkarabilir, ama bunun ardındaki belirli anıyı bilemez. Onun yorumunu yorum olarak sun. Pasaj birden Lena’nın babasının son öğleden sonrasını hatırladığını söylüyorsa bilgiye erişimi değiştirmişsindir. Değişikliğin bilinçli olup olmadığına ve okurun bunu nasıl fark edeceğine karar ver.

Aynı olayı yakın üçüncü kişiyle yaz ve birinci kişi anlatımıyla karşılaştır. Yalnızca “ben” yerine “Dev” yazma. Onun yargılarıyla aranda ne kadar mesafe istediğini dene. Biraz daha mesafeli bir cümlenin, Dev’in katılığını kendi ağzından yapılan bir açıklamadan daha açık gösterebildiğini fark edebilirsin.

İKİNCİ ÖRNEK / YÖNTEMİ UYGULAYIN

Anlatıcının bilemeyeceği olguyu sına.

Anlatıcı yalnızca gereğinden fazla şey bilerek bile hikâyeyi değiştirebilir. Bu kurmaca denemede bir ziyaretçi açılmamış bir mektup alır. Kurye mührün neden bozulduğunu bilir; ziyaretçi bilmez.

UYGULAMA İNCELEMESİBOOKDRAFTLAB / 01

Tek olay, iki sınır

  1. Ziyaretçinin bildikleri

    Kırık mühür; bir sorudan kaçan kurye.

  2. Kuryenin bildikleri

    Kimin açtığı ve o kişinin neden sessizlik istediği.

  3. Sınanacak karar

    Bu kitabı keşif mi, gizleme mi taşıyor?

Özgün, kurmaca öğretim örneği. Kararları kendi kitabınıza uyarlayın.
BU SEÇİM NEDEN YARDIMCI OLUR?

Aynı teslimatı, temel olayı değiştirmeden iki bakış açısından da yaz. Ziyaretçinin versiyonuna yalnızca kuryenin bildiği açıklamayı gizlice yerleştirme. Kuryenin versiyonunda ise bilinen bir gerçeğin saklanması anlatım açısından ikna edici bir neden gerektirebilir. Her metnin okura neyi beklettiğini karşılaştır. Kitabın bütününe hizmet eden bilgi sınırlarını seç, sonra bu sınırların sonraki sahnede de işleyip işlemediğine bak.

İki bakış açısını da istersem ne olur?

İkinci bakış açısının, ilkinin veremediği neyi eklediğini yaz. İkisi arasındaki geçişi ve doğurduğu tekrarı sına. Birden fazla bakış açısı yararlı olabilir; ancak her kişiye sıra vermek, aynı olayı yeniden anlatmak için tek başına yeterli değildir.

Farklı bir bakış noktası dene

Üçüncü örnekte Dev’in sözlerini biraz değiştirmek yerine bakış noktasını değiştir. Lena’nın ağzından birinci kişiyi veya daha uzaktan, dışarıdan bir anlatımı dene. İki karakterin de ötesindeki bilgileri düzenleyebilecek bir ses istiyorsan daha geniş görüşlü bir anlatıcı da seçebilirsin. Bu sese tutarlı bir görev ver; onu yalnızca gizli bir bilgiyi açıklaman gerektiğinde kullanma.

Lena’nın sürümü tanımayla başlar: Dev onun elini fark etmeden önce babasının el yazısını görür. Artık gerilim, Dev’in kaydı çalmasını engelleyip engelleyemeyeceğidir. Dev’in sürümündeyse sorular, bu kadının kim olduğu ve makbuzun neden yanlış olduğudur. Olay değişmemiştir, ama baskının odağı değişmiştir. Dolayısıyla anlatıcı seçimi, okurun neyi öğrenmeyi beklediğini değiştirir.

Dışarıdan anlatılan bir sürüm, yalnızca gözlemlenebilir davranışlarla yetinip iki kişinin de zihnini kapalı tutabilir. Bu, yorumlamaya dayalı bir hikâyeye uyabilir; yine de neyin tehlikede olduğunu eylem ve konuşmayla aktarman gerekir. Bunu duygusal boşluk sayma. İnsanların düşünceleri açıklanmasa da yaptıkları güçlü duygular yaratabilir.

Sürümlerin neleri mümkün kıldığını karşılaştır

Örnekleri yan yana oku ve basit bir karşılaştırma kaydı tut. Her sürüm için erişilebilir bilgiyi, ana belirsizliği, en ayırt edici cümleyi ve zorlama gelen pasajı kaydet. Anlatma biçimiyle yazmak istediğin kitap arasında sürdürülebilir bir ilişki arıyorsun. Tek başına güzel bir paragraf, kitap boyunca sürdürmek isteyeceğin bir ses sunmayabilir.

Dev’in birinci kişi anlatımı kuru bir mizah sağlayabilir, ama tanık olmadığı olayları aktarırken dikkat gerektirir. Lena’nın sürümü duygusal önemi hemen hissettirebilir; öte yandan yavaş yavaş araştırmayı umduğun bir sırrı açığa çıkarabilir. Algının merkezini açık tuttuğun sürece yakın üçüncü kişi aradığın dengeyi sunabilir. Genel olarak hangi biçimin en iyi olduğunu sormak yerine bu kazanım ve bedelleri adlandır.

Okurun makul olarak neler çıkarabileceğini de sor. Her bilgiyi saklamak, belirsizliği kafa karışıklığına dönüştürebilir. Lena el yazısını tanıyorsa bunu sırf ileride bir sürpriz yaratmak için gizlemek, anlatımını kaçamak gösterebilir. Bilgiyi saklamanın anlamlı bir nedeni yalnızca yazarın planında değil, hikâyenin içinde bulunmalıdır.

Aydınlık bir okuma masasında taslak parçalarını karşılaştıran iki temsili okur
SAYFALAR ARASINDAKİ ÇALIŞMAİnceleyebileceğiniz bir okur tepkisi.

İlgili metin parçasını bulun, okurun tepkisini tanıdan ayırın ve sınamaya değer tek bir değişiklik seçin.

BookDraftLab için oluşturulmuş özgün temsili fotoğraf.

Seçimi zor sahnelerde sına

Açılışta yazdığın örnek yararlıdır, ama anlatıcın kitabın ortasını ve sonunu da taşıyabilmeli. İleride sorun çıkarabilecek iki an seç: Dev’in katılmadığı özel bir tartışma ve Lena’nın anlayışını değiştiren bir keşif. Seçtiğin anlatımın, kendi kurallarını bozmadan bu anları nasıl sunabileceğini kısaca tasarla. Bir mektup, sonradan yapılan bir konuşma veya bilinçli bir bakış açısı değişikliği çözüm olabilir.

Yalnızca eksik bilgiyi vermek için yeni bir bakış açısı eklerken dikkatli ol. Birkaç bakış açısı karakteri seçersen her birine kitapta anlamlı bir rol ve okurun fark edebileceği bir geçiş ver. Her sahnenin kimin bakış açısından anlatıldığını not et. Mekanik biçimde sırayla geçiş yapman gerekmez, ama okurlar kimin algılarını izlediklerini tahmin etmek zorunda kalmamalı.

Son bölüm, bu seçimi özellikle iyi sınar. Son seçimi kim yaşar ve sonucunu anlamak için gerekli bakış açısına kim sahiptir? Anlatıcın kitabın ana sorusunu çözen olayın dışında kalıyorsa bu ilginç bir tasarım olabilir. Ama bilgiye erişimi son anda değiştirmek yerine bilinçli bir çözüm gerektirir.

Geçici bir anlatım anlaşması yaz

Mevcut seçimini yarım sayfada özetle. Anlatıcıyı, anlatım kişisini, zamanı, anlatma anını ve düşüncelere olağan erişim sınırını belirt. Bu sesin doğrudan söyleyemeyeceği bilgilere iki örnek ekle. Bu küçük anlaşma, değişiklik yapma alanını açık tutarken tutarlı yazmana yardımcı olur. Kararların için bir başvuru kaydıdır; kitabın asla değişemeyeceğinin ilanı değildir.

Müze hikâyesi için: yakın üçüncü kişi Dev’i izler; geçmiş zaman kullanılır; Dev öğrenmeden önce sonraki bilgiler anlatımda görünmez; başkalarının duyguları gözlemlenir veya çıkarımla belirtilir. Lena’nın özel geçmişi, kararları ve Dev’e anlatmayı seçtikleri aracılığıyla okura ulaşır. Bu anlaşma, nasıl cümle kuracağını dayatmadan paragraf düzeyindeki birçok soruya hemen yanıt verir.

Birkaç bölümden sonra yaklaşımın ana soruya hâlâ hizmet edip etmediğini gözden geçir. Anlatım sesi tekrar tekrar garip açıklamalar gerektiriyorsa mevcut malzemeyle bir alternatifi dene. İlk sürümünü sakla. Anlatıcı denemesi sana kendi sayfalarından kanıt sağlar; kitabı yazmayı ertelemenin yeni bir nedenine dönüşmesi gerekmez.

DEV / ANLATICI DENEMESİ

Hangi ayrıntının önemli olduğunu bakış açısı belirlesin.

Tamamlanmış bir örnek
TAMAMLANMIŞ ÖRNEK METİN

Kayda neden dokunulmamasını istediğini sormalıydım. Bunun yerine teslim belgesini kontrol ettim. Bir kostüm teslim aldığıma dair imza atmıştım; kutuda ise ikimizin de adını koymadığı bir şey vardı.

“Açıklamayı değiştirebiliriz,” dedim.

Elini kapaktan çekti. “Seni kaygılandıran bu mu?”

O sorana kadar buydu. Sonrasında kostüm sözcüğünü masum bir hata gibi göstermeyi başaramadım.

BOOKDRAFTLAB / ÖZGÜN ÖĞRETİM MALZEMESİ

Yöntemi gösteren özgün bir örnek. Kendi malzemenize uyarlayın.

ŞİMDİ KENDİ VERSİYONUNU YAZ

Üç sürümlü anlatıcı denemesi yap

  1. Bir nesne, bir istek ve bir karakterin bildiği ama diğerinin bilmediği bir olgu içeren tek bir olay seç. Sabit kalacak olguları beş satırda yaz.
  2. Kısa bir birinci kişi sürümü, yakın üçüncü kişi sürümü ve farklı bir bakış noktasından bir sürüm yaz. Olayı ve sonucunu değiştirme.
  3. Her anlatıcının gerçekten bilebileceği bilgilerin altını çiz. Kaynağı gösterilmeden sunulan özel güdüleri işaretle.
  4. Her sürümün ana belirsizliğini ve tutumunu karşılaştır. Kitabının ana sorusuna en iyi hizmet edeni seç, sonra onu ilerideki bir sahnede sına.
  5. Geçici bir anlatım anlaşması yaz ve üç örneğin de bir kopyasını sakla. Bilgiye erişimle ilgili zor bir kararla karşılaşınca anlaşmaya dön.
Senin sonucun

Üç kısa örnek, bir karşılaştırma kaydı ve mevcut anlatıcını ve bilgiye erişim sınırlarını belirten yarım sayfalık bir anlaşma.

DEVAM ETMEDEN ÖNCE

Seçtiğin anlatımın kitabın sorusuna neden hizmet ettiğini gösterebiliyor, anlatıcının bilemeyeceği şeyleri belirleyebiliyor ve ilerideki bir sahneyi bu sınırlar içinde yazabiliyor musun?

Kendi versiyonunu burada yaz.

0 / 3.000 karakter

Bu notlar yalnızca bu ziyaret sırasında geçici olarak tutulur. Sayfadan ayrılmadan önce bir kopyasını indir.

Sık sorulan sorular

Yeni başlayan biri için birinci kişi daha mı kolaydır?

Doğal gelebilir, ama anlatıcının bilgisi, güvenilirliği ve anlatma nedeni hakkında kararlar gerektirir. Üçüncü kişinin de bilgiye erişim ve mesafe konusunda kendine özgü kararları vardır. Varsayılan bir zorluk sıralamasına göre seçim yapmak yerine küçük bir olayı ikisiyle de dene. Bu kitap için daha kolay yaklaşım, tutarlı biçimde kullanabildiğin ve ilgini koruyarak sürdürebildiğindir.

Anlatıcım başkarakterimden farklı olabilir mi?

Evet. Bir tanık başka birinin hikâyesini anlatabilir; daha geniş görüşlü bir anlatıcı birkaç kişinin hayatını düzenleyebilir. Bu anlatma bakışının neden önemli olduğuna ve bilgiye nasıl ulaştığına karar ver. Tanığın özel sahneleri aktarıyorsa anlatımın dayanağını kur veya yeniden kurmaya açıkça izin veren bir anlatı biçimi seç. Görülmemiş olaylar hakkında yanlışlıkla kesin konuşmaktan kaçın.

Bir sahnenin ortasında bakış açısını değiştirmeli miyim?

Zihinler arasında dolaşan bir anlatım tasarlayabilirsin, ama açıklanmayan geçişler taslağı izlemeyi çoğu zaman zorlaştırır. Öğrenirken her sahnede tek ve açık bir merkez tutmak yararlı bir sınırlamadır. Geçiş gerekiyorsa belirgin bir bölümleme ve yeni bakış açısını tanıtan bir başlangıç düşün. Bilinçli olarak geniş görüşlü bir ses kullanmak, yalnızca ek bilginin işine yaradığı tek anın ötesinde tutarlılık gerektirir.

Kaynaklar ve ek okumalar

Bu kaynaklar daha fazla araştırma için başlangıç sağlar. Metin göndermeden önce ilgili yayınevinin veya platformun koşullarını kontrol et.

Yukarıya dönBu koleksiyondaki diğer rehberler

Yakından bak