Kurmaca dışı / Uygulamalı yazma rehberi

Anı Kitabı Yazmaya Nasıl Başlanır?

Yaşadıklarınız üzerinden araştırabileceğiniz bir soru seçin; belleği, kanıtları ve bugünkü yorumunuzu birbirinden ayırın.

Alıştırmayı deneyinRehberi oku
UYGULAMALI YANIT

Bütün hayatınızla başlamak yerine sınırları belirli bir dönem, ilişki veya soru seçin. Anların dökümünü çıkarın; doğrudan hatırladıklarınızı, başkalarından edindiğiniz bilgileri ve kayıtlarla desteklenen ayrıntıları ayırın. Kontrol edilebilenleri kontrol edin, kanıtın bittiği yerde belirsizliği koruyun ve o sırada bildiklerinizden hareketle yazın. Bugünkü yorumunuzu ayrı ekleyin; böylece okur, uydurulmuş diyalogları veya başkasının özel düşüncelerini kabul etmek zorunda kalmadan anlayışınızın nasıl değiştiğini izleyebilir.

Yaşadıklarınızı, kesin olmayan anıları tartışmasız olgulara dönüştürmeden bir kitapta şekillendirmek istediğinizde yararlıdır.

Bir anı kitabının ilk bölümüne bütün hayatınızı sığdırmanız gerekmez. Daha kısa bir dönem, bir ilişki ya da dönüp dolaşıp aklınıza gelen bir soru, çoğu zaman daha elverişli bir başlangıç sağlar. Güç olan, canlı bir anıyla dayanak gösterebildiğiniz bir olgu arasındaki farkı gözeterek neleri kitaba alacağınıza karar vermektir. Hikâyenin akıcı olması, eksik bağlantıyı uydurmak için yeterli gerekçe değildir.

Bu atölyede, ailesinin çamaşırhanesindeki son yazı hatırlayan bir yazar düşünün. Kapanışa yardım etmek için geri dönmüş, işin pratik görevlerden oluşacağını sanmıştır: makineleri saymak, makbuzları ayırmak, anahtarları teslim etmek. Ancak zamanla işletmeyi ayakta tutmanın annesine neye mal olduğunu sorgulamaya başlar. Bu varsayımsal proje, örneğin gerçek bir aileyi anlattığını ileri sürmeden kapsamı, sahneleri, araştırmayı ve geçmişe bugünden bakmayı incelememizi sağlayacak.

Sınırları belirli bir dönem ve henüz kapanmamış bir soru seçin

Otobiyografi genellikle bir yaşamı geniş açıdan ele alır; anı kitabı ise belirli bir deneyime ve onun çevresinde gelişen anlayışa odaklanabilir. Yazmaya başlamadan önce bütün tür ayrımlarını çözmeniz gerekmez. Yine de işe yarar bir sınıra ihtiyacınız vardır. Çamaşırhane projesi kapanış yazını kapsar; daha eski anılar, yazarın o yazı kavrayışını değiştirdikleri yerlerde anlatıya girer.

Projeye, kanıtlamaya çoktan karar verdiğiniz bir ders yerine bir soru verin. Annem neyi koruduğunu düşünüyordu? sorusu keşfe yer bırakır. Annem hayatını boşa harcadı yargısı ise daha yazmaya başlamadan hükmü koyar. Kayıtlara baktıkça, insanlarla konuştukça ve kendi anlatınızdaki çelişkileri fark ettikçe ilk yorumunuz değişebilir.

Geçici bir kapsam cümlesi yazın: Bu anı kitabı, ailemizin ihtiyaç duyulmakla bir arada kalmayı nasıl birbirine karıştırdığını araştırmak için çamaşırhanenin kapatıldığı on iki haftayı izliyor. Hafta sayısı bu varsayımsal planın parçasıdır; bir kural değildir. Cümle, bir çocukluk sahnesinin neden kitaba girebileceğini ve konuyla ilgisiz bir üniversite anısının neden muhtemelen dışarıda kalacağını gösterir.

Bölüm planından önce bir anı dökümü çıkarın

Anları eksiksiz bir anlatıya zorlamadan toplayın. Bir sıra mavi sandalye, ilk makinenin götürüldüğü gün, para bozma tezgâhının yanındaki tartışma, pasta getiren bir müşteri: her biri kısa bir kayda dönüşebilir. Doğrudan hatırladıklarınızla size anlatıldığını hatırladıklarınızı ayırın. İkisi de duygusal açıdan önemli olsa bile bunlar farklı başlangıç malzemeleridir.

Ne kadar emin olduğunuzu da not edin. Çatlak bir plastik sepet taşıdığınızı açıkça hatırlayabilir, ama konuşmanın aynı gün olup olmadığından emin olamayabilirsiniz. Güzel bir sahne oluşturuyorlar diye bu ayrıntıları birleştirmeyin. Tarihli bir fotoğraf sepeti ya da odanın görünüşünü doğrulayabilir; yanında kimin ne söylediğini doğrulamayabilir.

İşe yarar bir dökümde an, yaklaşık zaman, orada bulunan kişiler, duyusal parçalar, olası bağlantılar ve yanıtsız sorular yer alır. Deneyimlerinizin değerine not vermiyorsunuz; malzemeyi yeniden bulunabilir hâle getiriyorsunuz. Küçük ve sıradan bir anı, hangi soruyu araştırmaya yardım ettiğini anladığınızda kitabın merkezine yerleşebilir.

FİKRİN SOMUT HÂLİÜç bilme biçimini ayrı tutun.Bir çalışma kaydı
Hatırlanan

Makinenin durduğu yerdeki soluk kare.

Belirsiz

Annenin tam olarak söylediği sözler.

Sonradan yorumlanan

Pratik sorunun ne anlama gelmiş olabileceği.

Varsayımsal anı metni, diyalog ya da başka birinin özel düşüncelerini uydurmak yerine boşluğu belirtir. Özgün açıklayıcı örnek.

Kontrol edilebilen ayrıntıları araştırın

Kişisel bir anlatı, kayıtlar hakkında yazılmış bir rapora dönüşmeden de kayıtlardan yararlanabilir. Çamaşırhane projesinde kira sözleşmesi, tamir faturası ya da takvim kaydı kapanış sırasını aydınlatabilir. Bir fotoğraf odanın düzenini gösterebilir. Eski bir mesaj, yazarın o sırada neye inandığını ortaya koyabilir. Her malzemenin nereden geldiğini ve gerçekte neyi desteklediğini kaydedin.

Bir belgeden içerdiğinden fazlasını kanıtlamasını beklemeyin. Tamir faturası bir hizmeti ve tarihi ortaya koyar; annenin işletmeyi neden açık tutmayı seçtiğini göstermez. Gülümseyen bir fotoğraf, kişinin mutlu olup olmadığı sorusunu çözmez. Özellikle başka biri hakkında önemli bir iddiayı taşıyan yorumlarda, kayıtlı olguyu yorumunuzdan ayırın.

Taslağın yanında bir araştırma günlüğü tutun: kaynak, konum veya tarih, ilgili ayrıntı, varsa izin sorusu ve süren belirsizlik. Bir ayrıntı doğrulanamıyorsa onu belirsiz bırakabilir, çıkarabilir ya da hatırlamanızın sınırlarını açıklayabilirsiniz. Her boşluğu kesin bir cümleyle doldurmak zorunda değilsiniz.

Masada araştırma notları, kaynak sayfaları ve arşiv görünümünde bir fotoğraf
ÇALIŞMA UYGULAMADAKayıtların anıya yeni sorular getirmesine izin ver.

Taslağı yazarken hatırlanan ayrıntıları, bunları destekleyen malzemeyi ve sonraki yorumları birbirinden ayırt edilebilir tutun.

Özgün editoryal çizim

Zorla uzlaşmak için değil, başka bakışlar edinmek için görüşün

Başkaları aynı yazı farklı hatırlayabilir. Ne yazdığınızı açıklayın ve konuşmak isteyip istemediklerini sorun. Somut deneyimlere ilişkin açık uçlu sorularla başlayın: Makinelerin çıkarılmasını nasıl hatırlıyorsunuz? Kapanıştan sonra ne olacağını düşünüyordunuz? Kendi sonucunuzu peşinen kabul eden bir soru, görüşmenin yararını azaltabilir.

Kimin neyi ne zaman söylediğini açıkça kaydedin. Ses kaydı almadan önce izin isteyin; kişinin hatırladıklarıyla bağımsız olarak doğrulanmış olguları ayırın. Teyzeniz tartışmayı başka bir günde hatırlıyorsa bu farkı not edin. Uyuşmazlık, belleğin deneyimi nasıl düzenlediğini gösterebilir; birinin dürüst olmadığına kendiliğinden kanıt oluşturmaz.

Birinin konuşmaya gönüllü olması, alıntı, yayımlama veya hassas malzemeyle ilgili bütün soruları yanıtlamaz. Yapabildiğiniz ölçüde beklentileri karşılıklı netleştirin, notlarınızı saklayın ve proje ciddi gizlilik, sözleşme ya da hukuk meseleleri doğuruyorsa yetkin bir uzmana danışın. Bu rehber bir yazma süreci önerir; başkasının hayatıyla ilgili öğrendiğiniz her şeyi yayımlama izni vermez.

İKİNCİ ÖRNEK / YÖNTEMİ UYGULAYIN

Bellekle sonradan kurulan anlatı arasındaki farkı işaretleyin.

Koridorda hazırlanmış bir bavul bulduğunuzu hatırladığınızı, ancak ardından geçen konuşmayı hatırlamadığınızı düşünün. Anı taslağı, diyaloğu gerçekmiş gibi eklemeden de bu görüntünün gücünü koruyabilir.

UYGULAMA İNCELEMESİBOOKDRAFTLAB / 01

Belleğin sınırlarını gösteren bir kayıt

  1. Hatırlanan

    Bavul merdivenin en alt basamağını kapatıyordu.

  2. İncelenecekler

    Tarihli bir fotoğraf; günlük kaydı; başka birinin anlatımı.

  3. Kesinleştirilemeyen

    Bavulun yanında söylenen cümlenin tam sözleri.

Özgün, kurmaca öğretim örneği. Kararları kendi kitabınıza uyarlayın.
BU SEÇİM NEDEN YARDIMCI OLUR?

Görüntüyü, dayanak gösterebildiğiniz bakış açısından yazın. Parçada bugünkü değerlendirmenize yer varsa o zaman anladıklarınızla şimdi düşündüklerinizi ayırın. Kayıtlar tarihi düzeltebilir veya anınızı karmaşıklaştırabilir; her sözcüğü mutlaka geri getirmez. Bu ayrımları çalışma notlarında koruyun ki sonradan parlatılmış bir sürüm, kolaylık sağlayan bir yeniden kurmayı kesinmiş gibi görünen bir sahneye dönüştürmesin.

Başka biri olayı farklı hatırlıyorsa ne yapmalıyım?

Her iki anlatımı kaynaklarıyla kaydedin. Parçanın dürüstçe ne ileri sürebileceğine karar verin ve farkın kendisinin kitap açısından önemli olup olmadığını düşünün. Birleşik sahne daha akıcı okunuyor diye iki anlatımı sessizce tek, kesintisiz bir anıya dönüştürmeyin.

Bildiklerinizin sınırları içinde bir sahne yazın

Yazarın anlayışını ya da davranışını değiştiren bir an seçin. İşletmenin tarihini özetlemek yerine ilk makinenin çıkarılması daha iyi işleyebilir. Yazar ne yapmaya çalıştı, neyi fark etti ve neyi yanlış anladı? Fiziksel hareketin sahnenin bir bölümünü taşımasına izin verin. Yerdeki boş kare, yazar onu daha önce hiç görmediği için anlam kazanabilir.

Diyalog özellikle dikkat ister. Sözcükleri tam hatırlamıyorsanız elinizde konuşma dökümü varmış gibi davranmayın. Konuşmayı özetleyebilir, hatırlanan parçaları öyle belirtebilir ya da yeniden kurma yaklaşımınızı açıklayabilirsiniz. Sahneyi daha anlaşılır kılacak diye sarsıcı bir konuşma uydurmayın. Neyi anladığınızı ve neyi anlayamadığınızı anlatmak da açıklık sağlayabilir.

Başkalarının zihnini anlatırken kendi bakışınızın sınırında kalın. Annem yüzünü çevirdi gözlemlenebilir bir ifadedir; annem otuz yılını boşa harcadığını anladı ise dayanağı gösterilip kaynağı belirtilmediği sürece özel bir içsel sonuçtur. Anı kitabı, yazarın o harekete ilişkin yorumunu inceleyebilir; yeter ki bunun hâlâ bir yorum olduğunu kabul etsin.

Boşluğu görünür bırakınKURMACA BİR ÖRNEK / SEÇİMLERİ KARŞILAŞTIR
İlk sürüm

Annem boşluğa baktı ve bizim için her şeyini feda ettiğini anladı. “Tek nedenim sizdiniz,” dedi.

Farklı bir seçim

Makinenin durduğu yerdeki açık renkli kareye baktığını hatırlıyorum. Söylediklerini tam olarak çıkaramıyorum. Aklımda kalan, diğer makinelerin altındaki zeminin de aynı görünüp görünmeyeceğini sorması. O sırada bunu pratik bir kaygı olarak duydum. Yıllar sonra, başka neyi ölçmeye çalıştığını merak ettim.

Ne değişti

Düzeltilmiş parça varsayımsal yazarımıza aittir. Hatırlanan hareketi, kesin olmayan sözleri ve sonradan yapılan yorumu ayırır; annenin özel düşüncelerine erişimi olduğunu ileri sürmez.

Bugün hatırlayan benlikle geçmişteki benliği konuşturun

Anı kitabında hem olayları yaşayan kişi hem de bugün onları anlamaya çalışan kişi vardır. Bakışlarının uyuşması gerekmez. Yazar bir zamanlar çamaşırhaneyi kapatmanın özgürleşmek olduğunu düşünmüş, sonra kendini nasıl yararlı kılacağını bildiği bir yeri de kaybettiğini fark etmiş olabilir. Her sahneyi bir derse çevirmek yerine bu gerilimi somut tutun.

Geçmişe dönük yorum kısa olabilir. Yazarın teslim edilen anahtarları saymasını anlattıktan sonra, bugünkü bir cümle onları neden iki kez saydığını sorgulayabilir. Bu düşünce, hareketi anlayışımızı değiştiriyorsa yerini hak eder. Sahnenin zaten açık olan duygusunu tekrarlayan açıklama ise etkisini azaltabilir.

Geçmişe bakarken oluşan kesinliğe dikkat edin. Sonucu bilmek, eski kararları kaçınılmaz ya da aptalca gösterebilir. Genç benliğin gerçekte ne bildiğini ve o sırada hangi seçenekleri mümkün gördüğünü sorun. O kişiye adil davranmak, sürekli üstün bir konumdan yazmaktan çoğu zaman daha karmaşık bir anlatı üretir. Aynı anlayış, her davranışı mazur görmeden başkalarına da gösterilebilir.

Temsili sinema fotoğrafını, kaynak belgelerini ve araştırma defterini karşılaştıran eller
SAYFALAR ARASINDAKİ ÇALIŞMAİddiayı onu destekleyen kanıtın yakınında tutun.

Kaynağı yeniden bulabileceğiniz konumu kaydedin. Kanıtladığı şeyleri hâlâ kontrol edilmesi gerekenlerden ayırın.

BookDraftLab için oluşturulmuş özgün temsili fotoğraf.

Malzemeyi gelişen bir kavrayış etrafında düzenleyin

Kronoloji yararlı bir başlangıçtır, ancak olan her şeyi sıralamak temel sorunuzu yanıtlamayabilir. Aday sahnelerin her birini bir karta yazın ve işlevini belirtin: beklenti kurmak, bir inancı zorlaştırmak, çelişkiyi açığa çıkarmak ya da bir seçimi göstermek. Üç sahne aynı işi yapıyorsa en güçlüsünü seçin veya tekrarın neden önemli olduğunu açıklayın.

Çamaşırhane anısı hazırlıktan fiziksel söküme, oradan kapanıştan sonraki ilk haftaya ilerleyebilir. Eski anılar bu aşamaların anlamını değiştirdikleri yerde girer. Son tamir faturası üzerine bir tartışma, çocukken hesaplara yardım etmeye ilişkin bir anıya yer açabilir. Bağlantı, aynı nesnenin iki sahnede bulunmasından daha fazlası olmalıdır.

Anlatı farklı bir sırayla ilerlese bile olgusal bir zaman çizelgesini ayrıca tutun. Okurun yeterince yönlendirilip yönlendirilmediğini izleyebilmek için kronolojiden her ayrılışı işaretleyin. Sahnenin metindeki yerini değiştirmek, yaşandığı zamanı değiştirmez. Farklı olayları tek bir olaymış gibi birleştirmek ayrı bir meseledir; kolaylık sağlasın diye görünmeden yapılmamalıdır.

İddiaları, kişilerin açığa çıkan yönlerini ve belirsizlikleri gözden geçirin

Dili parlatmadan önce gerçek kişiler hakkında önemli sonuçlar doğurabilecek ifadeleri belirleyin. Her iddianın dayanağını, kitabın sorusu için gerekli olup olmadığını ve olguyla çıkarımı ne kadar açık ayırdığınızı sorun. Yalnızca adı değiştirmek; tanınabilir kişiler, özel belgeler ya da ciddi suçlamalarla ilgili meseleleri çözmez. Bu kaygılar önem kazandığında uygun uzman görüşü alın.

Kendi konumunuzu da inceleyin. Nerelerde kendinizi olağanüstü sezgili, masum ya da tutarlı göstermişsiniz? Anlatıyı karmaşıklaştıran hangi kanıtları dışarıda bırakmışsınız? Açık sözlü bir anı kitabı kendinizi cezalandırmanızı gerektirmez; ancak anlatıcının tercih ettiği olay sürümünü sorgulamaktan yarar görür. Deneyimi anlamaya yardım eden çelişkileri, övgü dolu bir gelişim çizgisine dönüştürmek yerine koruyun.

Bu turu bir belirsizlik listesiyle bitirin. Her madde kontrol edilebilir, sınırlandırılarak ifade edilebilir, çıkarılabilir ya da açıkça çözümsüz bırakılabilir. Yaşanan deneyimin bir bölümü bilinemez kaldığı için son metinde de belirsizlik bulunabilir. Özellikle artık açıklamasını isteyemeyeceğiniz biriyle ilişkinizi anlatan bir kitapta, dürüstçe belirtilmiş sınırlar anlamın parçası olabilir.

BOŞ ÇALIŞMA ALANI / ANI DOSYASI

Sonraki anlatıcı sesi, aradaki mesafeyi kabul etsin.

Tamamlanmış bir örnek
TAMAMLANMIŞ ÖRNEK METİN

Makinenin durduğu yerde açık renkli bir dikdörtgen vardı. Annemin oraya, sonra diğer makinelere baktığını hatırlıyorum. Sorusunu sözcüğü sözcüğüne çıkaramıyorum; yalnızca onların altındaki zeminin de aynı görünüp görünmeyeceğini merak ettiğini hatırlıyorum.

Ben bunu temizlikle ilgili bir soru olarak duydum. Ona verdiğim yanıt da buydu.

Yıllar sonra, içinde başka bir olası soru duymaya başladım. O anlamı kastettiğini bilmiyorum. Bildiğim, bu anlamın odayı bugün kavrayış biçimime ait olduğu.

BOOKDRAFTLAB / ÖZGÜN ÖĞRETİM MALZEMESİ

Yöntemi gösteren özgün bir örnek. Kendi malzemenize uyarlayın.

ŞİMDİ KENDİ VERSİYONUNU YAZ

Anı kitabınız için bir dayanak dosyası oluşturun

  1. Sınırları belirli bir dönem veya ilişki seçip araştırmak istediğiniz soruyu yazın. Başka birinin gerçekte ne hissettiğine ilişkin bir hükümle başlamayın.
  2. Altı an listeleyin. Her birinde doğrudan hatırladıklarınızı, size anlatılanları ve kayıtlarla desteklenen ayrıntıları ayırın.
  3. Bir an seçin ve kontrol edilebilecek iki ayrıntı belirleyin. Elinizdeki kendi malzemenizi araştırın; kanıtların neyi ortaya koyduğunu ve neyi koymadığını kaydedin.
  4. O anı, o zamanki konumunuzdan yazın. Başkasının özel düşüncelerini uydurmadan bugünkü bakışınızla kısa bir değerlendirme ekleyin.
  5. Kesin olmayan tarihleri, yeniden kurulmuş sözleri ve hassas iddiaları işaretleyin. Parçayı tamamlanmış saymadan önce her biri için sonraki adımı belirleyin.
Senin sonucun

Bir kapsam cümlesi, anı dökümü, kaynak günlüğü ve belirsizlikleri açıkça işaretlenmiş, bugünkü değerlendirmeyi ayrı tutan bir sahne.

DEVAM ETMEDEN ÖNCE

Hangi ayrıntıların bellekten, kayıtlardan veya sonraki yorumlardan geldiğini işaretleyebiliyor; eksik bir konuşmayı veya özel bir güdüyü uydurmadan sahneyi anlaşılır tutabiliyor musunuz?

Kendi versiyonunu burada yaz.

0 / 3.000 karakter

Bu notlar yalnızca bu ziyaret sırasında geçici olarak tutulur. Sayfadan ayrılmadan önce bir kopyasını indir.

Sık sorulan sorular

Anı kitabı yazmak için sıra dışı bir hayatım olması gerekir mi?

Bir deneyimi ele alış biçiminiz, olayların dışarıdan görünen büyüklüğünden daha önemli olabilir. Sizin için hâlâ canlı olan bir soruyla ve somut olarak aktarabileceğiniz malzemeyle başlayın. Sıradan bir işyeri, aile sorumluluğu veya alışkanlık değişikliği, uzun soluklu bir inceleme için yeterli gerilim taşıyabilir. Olayları daha değerli görünsünler diye büyütmeyin.

Diyalogları tam olarak hatırlamıyorsam ne yapmalıyım?

Elinizde konuşma dökümü varmış gibi davranmak yerine özet, hatırlanan parçalar veya açıkça anlatılmış bir yeniden kurma yöntemi kullanın. O döneme ait not ve kayıtlarınız varsa saklayın. Uygun yaklaşım projeye ve yayımlanacağı yere bağlıdır; ancak sözlere ilişkin belirsizlik çalışma sürecinde görünür kalmalıdır. Düzgün bir konuşma uydurmak, hem olayı hem de konuşan kişiye ilişkin izlenimi değiştirebilir.

Kitaba uymayan olayları dışarıda bırakabilir miyim?

Seçmek zorunludur; bir anı kitabı her şeyi içeremez. Kitabın kapsamına ve sorusuna göre seçim yapın; çıkardığınız bölümlerin, anlattığınız olaylar hakkında önemli ölçüde yanıltıcı bir tablo oluşturmadığını kontrol edin. Olgusal zaman çizelgesini ve önemli dışarıda bırakmaları not edin. Bağlamı çıkarmak sizin ya da başkasının davranışlarını çok farklı gösteriyorsa seçimi yeniden düşünün.

Kaynaklar ve ek okumalar

Bu kaynaklar daha fazla araştırma için başlangıç sağlar. Metin göndermeden önce ilgili yayınevinin veya platformun koşullarını kontrol et.

Yukarıya dönBu koleksiyondaki diğer rehberler

Yakından bak