Kurmaca dışı / Uygulamalı yazma rehberi

Kurgu dışı bir kitapta bölüm nasıl kurulur?

İyi bir bölüm, ilgili bilgileri toplamakla yetinmez. Bir soruyu, okur başta göremediği ya da yapamadığı bir şeye ulaşana kadar geliştirir.

Alıştırmayı deneyinRehberi oku
UYGULAMALI YANIT

Bölümün yanıtlayacağı belirli bir soru ve okurun anlayışında yaratacağı bir değişim belirleyin. Orta kısmı, örneklerin ve kanıtların açık birer işlev üstlendiği bir akıl yürütme ya da karar dizisi olarak düzenleyin. Her parçanın ana fikri nasıl desteklediğini açıklayın; savın gerçek koşullarla karşılaştığı noktalarda sınırlarını da gösterin. Kısımları aralarındaki mantıksal ilişki üzerinden birbirine bağlayın. Bölümün sonunda başlangıçtaki soruyu yanıtlayın ve okurun artık neyi anlayabildiğini ya da yapabildiğini gösterin.

Kurgu dışı bir bölüm ilgili malzeme içeriyor ama gelişen bir yanıt yerine bir derleme gibi okunuyorsa yararlıdır.

Bir bölüm mükemmel bir araştırma içerse de notlarla dolu bir çekmeceyi andırabilir. Bir hikâye sorunu ortaya koyar, ardından birkaç bilgi gelir, bir alıştırma belirir ve kapanış açılışı tekrarlar. Her parça konuyla ilgilidir ama okur neden bir öncekinin ardından geldiğini anlayamaz.

Kurgu dışı bir bölümü kurarken nasıl bir ilerleme gerektiğine karar ver: pratik bir karar, gelişen bir sav veya bir hikâyenin anlaşılma biçimindeki değişiklik. Bu rehber, mahallede tohum takası düzenlemek üzerine uygulamalı bir kitaptan hayalî bir bölüm kullanır. Örnekler, bahçecilik talimatları veya gerçek bir etkinliğin kanıtları değil, yazma tercihlerini gösterir.

Bölümün özel görevini belirle

İki soruya yalın bir yanıt yaz: bölüm başladığında okur neyi merak ediyor ve bittiğinde ne değişmiş olmalı? Yanıtın kapsamı, kitabın genel vaadinden daha dar olsun. Kitap okurların bir tohum takasını değerlendirmelerine yardım ediyorsa bir bölüm, etkinliğin kapsamını nasıl tarif edeceklerine karar vermelerini sağlayabilir. Aynı zamanda organizasyonun her yönünü öğretemez.

Bölümümüz “İnsanlara gelmeden önce neleri söylememiz gerekiyor?” sorusuyla başlıyor. Düzenleyenlerin sağlayabileceğinden fazlasını vaat etmeden etkinliği anlaşılır kılan bir davet taslağıyla bitiyor. Böylece gözlenebilir bir hedefimiz oluyor. Bu hedef, kapsamlı bir mekân karşılaştırması gibi başka yerde bulunması gereken malzemeyi de belirliyor.

Anlatı biçimindeki kurgu dışı metinlerde hedef, bir eylem yerine anlayış değişikliği olabilir. Bir bölüm, okuru bir anlaşmazlığı kişilik çatışması olarak görmekten ortak bir alanı kullanma hakkı üzerindeki çekişmeyi fark etmeye götürebilir. Yine de bu değişimi haberleştirilmiş veya belgelenmiş malzeme ve yorumla temellendirmen gerekir. Bölümün görevi, okurun neye hayran kalmasını umduğunu değil, bölümün ne başarması gerektiğini anlatır.

Doğru soruyu doğuran bir açılış seç

Bir açılış sahnesi, örnek, şaşırtıcı ayrıntı veya doğrudan ifade işe yarayabilir. Bölümün görevine göre seç. Sahneyle başlıyorsan gerilimin, bölümün yanıtlayacağı soruya yöneldiğinden emin ol. Başka bir soru doğuran eğlenceli bir hikâye, ya terk edeceğin ya da sayfalar boyunca açıklayarak etkisizleştirmeye çalışacağın bir vaat yaratır.

Hayalî açılışımızda bir düzenleyici üç mesaj alıyor: bir komşu tohum getirmesinin şart olup olmadığını soruyor, biri çelik getirmeyi teklif ediyor, bir diğeri çocukların katılıp katılamayacağını öğrenmek istiyor. Bu mesajlar davetteki belirsizliği gösterir. Sorunu anlamak için düzenleyicinin uzun hayat hikâyesine ihtiyacımız yok. Bölüm, bu sorulardan davette bulunması gereken bilgilere geçebilir.

Dramatik bir sahne uydurup onu belgelenmiş bir olay gibi sunma. Varsayımsal örnekleri açıkça belirt. Gerçek bir sahne kullanıyorsan belgelenenlerle kendi çıkarımlarını ayır. Açılış, kitabın geri kalanı için geçerli kanıt kurallarına uyarak ilgi uyandırmalı ve okura yön vermeli.

FİKRİN SOMUT HÂLİTavsiyeyi başka durumlara nasıl uygulayacağını da açıkla.OLASI BİR OLAY DİZİSİ
Belirsizlik

Tohum getirmeden gelebilir miyim?

Örnek

“Takas edecek bir şeyin olmasa da gelip bakabilirsin.”

Başka duruma uygulama

Davetteki diğer katılım kararlarını kontrol et.

Tohum takası örneği, bir cümlenin neden işe yaradığını ve okurun bu ayrımı başka yerlerde nasıl uygulayabileceğini gösterir. Özgün açıklayıcı örnek.

Bölümün temel fikrini yeterince erken belirt

Açılış sorunu ortaya koyduktan sonra okura işe yarayan bir çerçeve sun. Bu bölümdeki çerçeve şu: bir davet, insanların katılıp katılmayacaklarına ve nasıl katılacaklarına karar vermelerine yardımcı olur. Böylece okur, sıradaki ayrıntıların neden önemli olduğunu anlar. Bu çerçeve ayrıca bölümün, amacı belirsiz, kulağa hoş gelen ifade önerilerinden oluşan bir listeye dönüşmesini önler.

İlk paragrafta bütün sonuçları açıklaman gerekmez. Bir anlatı veya araştırmacı bölüm, anlamını zaman içinde bilinçli olarak geliştirebilir. Yine de okurun, o anda neyin araştırıldığını anlayacak kadar yönlendirilmesi gerekir. Bir savın nereye varacağına ilişkin belirsizlik verimli olabilir; herhangi bir paragrafın neyi tartıştığına ilişkin belirsizlik ise genellikle değildir.

Açılışı parlatmadan önce temel fikri süssüz tek bir cümleyle yaz. Ardından bölümün bu fikri gerçekten geliştirip geliştirmediğine bak. Taslağın daha çok yeni gelenleri karşılamakla ilgiliyken temel cümlen etkinliği doğru tarif etmekle ilgiliyse hangisinin belirleyici olacağını seç. İkisini eşit ölçüde korumaya çalışmak, sürekli konu değiştiren bir bölüm doğurabilir.

Planlama masasına yayılmış taslak sayfaları ve bölüm malzemeleri
ÇALIŞMA UYGULAMADABir bölüm. Okurun vereceği bir karar.

Açıklamayı bir örneğe bağlayın, ardından okura bu ayrımı uygulamak için sınırları belli bir yol sunun.

Özgün editoryal çizim

Orta kısmı kararlara veya düşünme adımlarına göre düzenle

Orta kısmı, okuru yapılacak iş boyunca ilerleten alt bölümlere ayır. Tohum takası daveti için şu sıra işe yarayabilir: etkinliği tanıtmak, katılımı açıklamak, pratik ayrıntıları vermek, sınırları netleştirmek ve soru sormanın yolunu göstermek. Her alt bölüm, sonrakinin üzerine kurulabileceği bir belirsizliği çözer. Bu sıra evrensel bir bölüm formülünden değil, örneğin amacından çıkar.

Bir sav geliştiren bölüm farklı bir düzen gerektirebilir: yaygın açıklamayı ortaya koymak, kanıtı incelemek, bir alternatifi sınamak ve iddiayı daha kesin hâle getirmek. Araştırmaya dayalı bir bölümde sahnelerle bağlam açıklamaları dönüşümlü yer alabilir. Sırayı seçmeden önce her alt bölümün görevini adlandır. “Arka plan”, “Mahalle sakinlerinin daveti neden farklı yorumladığını açıkla” kadar bilgi vermez.

Gizli önkoşulları ara. Bir alt bölüm okura yeni gelenlere uygun ifadeler seçmesini öneriyorsa önce katılımın ne gerektirdiğini açıklamalı. Sonraki bir örnek, önceki açıklamada hiç anılmamış bir sınırı varsayıyorsa o sınırı daha erken tanıt. Okurdan nedenleri öğrenmeden sonuçları anlamasını isteyen bir sıralamayı iyi geçişler bütünüyle düzeltemez.

İKİNCİ ÖRNEK / YÖNTEMİ UYGULAYIN

Açıklamadan sonra örneğe bir görev ver.

Kitap takası düzenlemeyle ilgili bir bölüm “kuralları açıkça belirt” diyor. Ayrıntılı bir örnek, kuralın hangi belirsizliği çözmesi gerektiğini ve okurun bu ayrımı nasıl kullanacağını gösterebilir.

UYGULAMA İNCELEMESİBOOKDRAFTLAB / 01

Açıklama → örnek → başka duruma uygulama

  1. Okurun sorusu

    Kitap getirmediysem bir kitap alabilir miyim?

  2. Uygulanmış ifade

    Kitap bağışlasan da bağışlamasan da bir kitap seçebilirsin.

  3. Uygulama kontrolü

    Davet, katılımla ilgili asıl soruyu yanıtlıyor mu?

Özgün, kurmaca öğretim örneği. Kararları kendi kitabınıza uyarlayın.
BU SEÇİM NEDEN YARDIMCI OLUR?

İfadenin neden yardımcı olduğunu açıkla: yeni gelenin aksi hâlde var sayabileceği bir koşulu ortadan kaldırır. Ardından, ilk cümlenin bütün düzenlemeleri çözdüğünü varsaymadan çocuklara bir yetişkinin eşlik etmesinin gerekip gerekmediği gibi başka bir kararı incele. Alt bölümü, okurun kendi davetine uygulayabileceği bir kontrolle bitir. Bu ilerleme genel bir talimatı açıklamaya, somut bir örneğe ve sınırları belli bir göreve dönüştürür.

Bölümde birkaç yararlı örnek varsa ne yapmalıyım?

Her birine farklı bir görev ver. Biri temel seçimi gösterebilir; diğeri bir sınırı veya istisnayı ortaya çıkarabilir. Üç örnek aynı noktayı geliştirmeden tekrarlıyorsa en açık olanı koru ve kalan alanı okurun fikri başka duruma nasıl uygulayacağını açıklamak için kullan.

Örnekler belirli bir düşünceyi taşısın

Bir örnek, anlatımı canlandırmaktan fazlasını yapmalı. Hangi ayrımı görünür kıldığını belirle. “Tohumlarını getir ve bize katıl” ile “Paylaşacak tohumun olmasa da gelip bakabilirsin” ifadelerini karşılaştır. İkinci cümle, ilkinin açık bıraktığı bir katılım sorusunu yanıtlar. Bir ifadenin bütün okurlara kabul gördüklerini hissettireceğini iddia etmeden bu farkı açıklayabilirsin.

Okurun fikri başka durumlara uygulayabileceği kadar ayrıntı ver. İlk daveti göster, iki belirsizliği belirle, daveti düzelt ve düzeltmenin sınırlarını açıkla. Okurların farklı türde etkinlikler düzenliyorsa kısa bir karşılaştırmalı örnek ekle. Tanıdık komşulara gönderilen küçük bir davet, tanımadık insanlara ulaşan halka açık duyurudan farklı bir bağlam gerektirebilir.

Aynı noktayı tekrarlamaya başladıklarında yeni örnekler eklemeyi bırak. Gerekçeleriyle anlatılan ayrıntılı bir örnek, okurun tek başına yorumlaması gereken altı kısa örnekten daha faydalı olabilir. Öte yandan fazla elverişli tek bir örnek, yöntemin sınırlarını gizleyebilir. Fikrin uygulanışını değiştirecekse bir karşı örnek veya zor bir durum ekle.

Kanıtı yerleştirmekle yetinme, açıkla

Bölüm araştırma veya saha çalışması kullanıyorsa kaynağın gözlemini kendi yorumundan ayır. Malzemeyi, buraya neden ait olduğunu gösterecek kadar bağlamla sun. Ardından neyi desteklediğini, neyi kanıtlamadığını ve bölümün sorusunu nasıl değiştirdiğini açıkla. Kaynak göstermek, bu akıl yürütmeyi okur adına yapmaz.

Gerçek bir organizatörün, ziyaretçilerin tekrar tekrar elleri boş gelip gelemeyeceklerini sorduğunu anlattığını düşün. Bu anlatım, tek bir etkinliğin iletişimini tartışmaya dayanak olabilir. Her tohum takasının aynı sorunla karşılaştığını kanıtlamaz. Metnin bu anlatımdan bir soru çıkarabilir; ardından kapsamlı bir davranış kuralı koymak yerine ölçülü bir uygulama önerisi geliştirebilir.

Paragraf düzeyinde ana düşünce, onu destekleyen malzeme ve açıklaman arasında anlaşılır bir ilişki ara. Üniversitelerin paragraf yapısına ilişkin yazma rehberleri bu küçük ölçekli düzenlemede yardımcı olabilir. Ritmi malzemeye göre değiştir ama alıntının savını desteklediğini mi, karmaşıklaştırdığını mı yoksa yalnızca atmosfer sağladığını mı okurun tahminine bırakma.

Tavsiyenin gerçeklikle buluştuğu güçlükleri ekle

Bir bölüm, kusursuz görünen örneğin zorlaştığı durumları ele alınca daha yararlı olur. Belki düzenleyici, mekân düzenlemeleri kesinleşmeden erişilebilirlikle ilgili her soruyu yanıtlayamıyordur. Belki davet yayıldıktan sonra etkinliğin kapsamı değişiyordur. Mükemmel ifadelerin her sorunu çözeceğini varsaymadan, okurun belirsizliği ve değişiklikleri nasıl duyurabileceğini tartış.

Bu güçlükleri, sınırlarını belirledikleri tavsiyelerin yakınında tut. Örnekte “Her türlü tohum kabul edilir” deniyor ama sınırlamalar on sayfa sonra geliyorsa bölüm, kendi yönteminin aşırı geniş bir sürümünü kısa süreliğine öğretmiş olur. Nelerin kabul edilebileceğine dair iddiaların neden kontrol edilmesi gerektiğini açıkla; uzmanlık gerektiren yönlendirmeleri de bölümün dayanaksız varsayımlarına dönüştürme.

Yaygın hatalar arasında bir anekdotu kanıt saymak, sınırsız kaynağı olan ideal bir okur varsaymak ve bütün istisnaları savunmacı bir son paragrafa saklamak vardır. Okurun kararını gerçekten etkileyen güçlükleri seç. Akla gelebilecek bütün sorunları sıralamak da hiçbirini kabul etmeyen tavsiyeler kadar bölümü boğar.

Aydınlık bir okuma masasında taslak parçalarını karşılaştıran iki temsili okur
SAYFALAR ARASINDAKİ ÇALIŞMAİnceleyebileceğiniz bir okur tepkisi.

İlgili metin parçasını bulun, okurun tepkisini tanıdan ayırın ve sınamaya değer tek bir değişiklik seçin.

BookDraftLab için oluşturulmuş özgün temsili fotoğraf.

Bağlantıyı gösteren geçişler yaz

Bir geçiş, okurun sıradaki alt bölüme neden şimdi ihtiyaç duyduğunu açıklamalı. “Şimdi pratik ayrıntıları konuşalım” konu değişikliğini adlandırır. “İnsanlar katılabileceklerini öğrendikten sonra, etkinliğin günlerine uyup uymadığına karar verecek kadar bilgiye ihtiyaç duyar” ise ilişkiyi gösterir. İkincisi iki okur kararını bağladığı için yapıyı izlemeyi kolaylaştırır.

Ölçek veya işlev değişikliklerini göstermek için geçişleri kullan. Bir pasaj, bir kişinin deneyiminden daha geniş bir soruya, genel bir iddiadan ayrıntılı örneğe veya bir yöntemden sınırlarına geçebilir. Bağlantı açık değilse bu değişimi belirt. Bunu çoğu zaman her paragrafa resmî bir yön levhası eklemek yerine tek cümlede yapabilirsin.

İki alt bölümün ilişkisini açıklayamıyorsan sıralarını incele. Belki biri başka bir bölüme aittir ya da aralarında eksik bir düşünme adımı vardır. Yapı sorununu “üstelik” ve “dolayısıyla” gibi sözcükler ekleyerek çözmeye çalışma. Bu sözcükler gerçek bir ilişki varsa işe yarar; ilişkiyi kendi başlarına yaratamazlar.

İlerlemeyi tamamlayarak bitir

Kapanış, bölümün kendine özgü işini bir durak noktasına ulaştırmalı. Davet bölümümüzde açılıştaki üç mesaja dön. Düzeltilmiş davetin yanıtlanabilir soruları nasıl yanıtladığını ve kalan soruları sormanın yolunu nasıl gösterdiğini ortaya koy. Okur artık her parçanın neden orada olduğunu anlayarak kendi davetini yazmayı deneyebilir.

Kısa bir kontrol listesi veya alıştırma uygulamalı bir kapanış sağlayabilir ama her kurgu dışı türde özet zorunlu değildir. Anlatı biçimindeki bir bölüm, öncekilerin anlamını değiştiren bir karar veya görüntüyle bitebilir. Bir sav geliştiren bölüm, olgunlaştırılmış iddiayı ve bu iddianın açtığı yeni soruyu belirtebilir. Bölümün gerçek ilerleyişinden doğan kapanışı seç.

Yapının tamamlandığına karar vermeden önce her alt bölümü tek cümleyle özetle. Özetleri sırayla oku. Açık bir soru, gelişen bir düşünce ve anlamlı bir hedef olup olmadığını kontrol et. Ardından kapanışın tamamını açılışla yan yana oku. İki ayrı bölüme ait olabileceklerse tek tek cümleleri parlatmadan önce vaadi veya aralarındaki yolu düzelt.

Açıklama, fikrin başka duruma nasıl uygulanacağını gösterirKURMACA BİR ÖRNEK / SEÇİMLERİ KARŞILAŞTIR
İlk sürüm

Davetin sıcak olsun. Samimi bir dil kullan ve anlaşılır yaz.

Farklı bir seçim

Bir kişinin tohum getirmeden katılıp katılamayacağını söyle. “Takas edecek bir şeyin olmasa da gelip bakabilirsin” katılımla ilgili bir soruyu yanıtlar; “Herkes davetli” ise o soruyu açık bırakır. Sonra davetin geri kalanında yeni gelenin vermesi gereken diğer kararları kontrol et: ne zaman geleceği ve erişilebilirlik hakkında nereye soru soracağı gibi.

Ne değişti

Düzeltilmiş pasaj somut bir belirsizliği belirler, bir yazma tercihini gösterir ve okurun bu ayrımı başka yerlerde nasıl uygulayabileceğini açıklar.

TOHUM TAKASI DAVETİ / OKURUN İZLEDİĞİ YOL

Ayrımı göster, ardından okur uygulayabilsin.

Tamamlanmış bir örnek
TAMAMLANMIŞ ÖRNEK METİN

“Herkes davetli” sözü, yeni gelene sıcak bir karşılama niyetini bildirir. Tohum getirmeden tohum takasına katılıp katılamayacağını yanıtlamaz.

Şununla karşılaştır: “Takas edecek bir şeyin olmasa da gelip bakabilirsin.” İkinci cümle, kişinin katılıp katılamayacağına ilişkin sorusunu yanıtlar. Daha sıcak bir ifade olduğu için değil, bu soruyu yanıtladığı için yararlıdır.

Şimdi davetinin geri kalanını yeni gelen birinin gözünden oku. Metninin açık bıraktığı bir kararı işaretle. Açıklayan cümleyi eklemeden önce gerçek düzenlemenin ne olduğunu doğrula.

BOOKDRAFTLAB / ÖZGÜN ÖĞRETİM MALZEMESİ

Yöntemi gösteren özgün bir örnek. Kendi malzemenize uyarlayın.

ŞİMDİ KENDİ VERSİYONUNU YAZ

Bölümün ilerleyişini dokuz satırda haritala

  1. Okurun başlangıçtaki sorusunu ve bölümün hedefini yaz. Bölüm başlığını yanıt olarak kullanmadan her birini tek cümleyle anlat.
  2. Her ana alt bölümün görevini listele. Her birinin altında bu görevi yapmasını sağlayan örneği, kanıtı veya akıl yürütmeyi belirt.
  3. Her alt bölümü sonrakine bağlayan tek bir cümle yaz. Bağlantı zorlama geliyorsa yeni bir sıra dene veya eksik adımı belirle.
  4. Her biri yaklaşık 150 kelimelik bir açılış ve kapanış yaz. Vaatlerini karşılaştır, ardından orta kısmın onları gerçekten bağlayabilmesi için bölüm haritasını düzelt.
Senin sonucun

Başlangıç sorusunu, alt bölümlerin sırasını, destek notlarını, geçiş mantığını ve birbirine eşlik eden açılış ile kapanış taslaklarını içeren bir bölüm haritası.

DEVAM ETMEDEN ÖNCE

Her alt bölüm okuru bölümün yanıtına yaklaştırıyor mu? Bitişin, açılışta gerçekten sorulan soruyu nasıl tamamladığını gösterebiliyor musun?

Kendi versiyonunu burada yaz.

0 / 3.000 karakter

Bu notlar yalnızca bu ziyaret sırasında geçici olarak tutulur. Sayfadan ayrılmadan önce bir kopyasını indir.

Sık sorulan sorular

Her bölüm aynı yapıyı kullanmalı mı?

Tekrarlanan bir düzen, uygulamalı bir kitapta okurun yolunu bulmasını kolaylaştırabilir ama bölümler farklı oranlar veya sıralar gerektirebilir. Çabayı azalttığı yerlerde tutarlılık kullan. Belirli bir soru başka yaklaşım gerektiriyorsa farklılığa izin ver ve okurun bölümün ne yaptığını anlayacağı kadar ipucu bırak.

Kurgu dışı bir kitap bölümü ne kadar uzun olmalı?

Gereksiz tekrara düşmeden görevini tamamlayacak kadar uzun. Kitabın okurunu, biçimini, toplam uzunluğunu ve okunma bağlamını düşün. Bölüm uzamaya devam ediyorsa iki ayrı soru içerip içermediğini kontrol et. Zayıf kalıyorsa dolgu eklemek yerine açıklama veya örnek eksikliği olup olmadığını araştır.

Kişisel bir hikâyeyle başlayabilir miyim?

Evet, hikâye bölümün geliştireceği soruyu açıyorsa ve onu sorumlu biçimde anlatabiliyorsan. Gereken ayrıntıları koru ve bağlam ver. Bağlantı uzun bir açıklama gerektiriyorsa daha doğrudan bir açılış dene veya hikâyeyi amacının daha açık olacağı sonraki bir yere taşı.

Kaynaklar ve ek okumalar

Bu kaynaklar daha fazla araştırma için başlangıç sağlar. Metin göndermeden önce ilgili yayınevinin veya platformun koşullarını kontrol et.

Yukarıya dönBu koleksiyondaki diğer rehberler

Yakından bak